Farsímar! Er neytandinn í hættu?

Allt frá því að markaðsetning GSM símans hófst hefur notendurm stöðugt fjölgað. Meira að segja grunnskólakrakkar eru farnir að nota þetta undratæki. Spurningin um það hvort þessir símar geti verið hættulegir heilsunni hafa brunnið á vörum margra. Framleiðendur fullyrða að farsímar séu hættulausir og markaðssetja farsímann mjög markvisst og hnitmiðað. En getum við treyst því að farsímar séu hættulausir? Þegar rýnt er ofan í rannsóknir sem gerðar hafa verið, virðist ekki hægt að fullyrða af eða á um það.
Vísindalegar rannsóknir sem gerðar eru koma oft með niðurstöður sem koma á óvart. Niðurstöður eru jafnvel bylting. En það þýðir ekki að þar með sé búið að sanna eitt eða neitt. Rannsókn þarf að endurtaka nokkrum sinnum með sama árangri til þess að niðurstaðan teljist sönnuð. Ef Jón Jónsson telur sig hafa sýnt fram á það að farsími sé hættulegur þá þarf að endurtaka rannsókn hans með sama hætti og fá sömu niðurstöðu til að tekið sé mark á Jóni Jónssyni. Ef niðurstaða Jóns þykir hæpin þá er rannsóknin einfaldlega ekki endurtekin og Jón Jónsson er sagður fara með rangt mál.
Það eru ekki allir sammála um að farsíminn sé með öllu hættulaus. Og þá má spyrja: Hversu hættulegur getur hann verið og hvers vegna? Þetta snýst allt um örbylgjugeislun.

Árið 1992 var greint frá því að 164 lögregluþjónar í Bandaríkjunum hefðu fengið krabbamein í ofanvert læri og nára. Þetta hafði vakið athygli vegna þess hve margir fengu krabbamein á þennan sama stað. Þessir þjónar réttvísinnar áttu það sameiginlegt að vinna við radarmælingar á vegum. Þeir höfðu radarbyssuna í kjöltu sinni þar til þeir greindu bíl í fjarlægð. Þá var byssunni lyft, miðað á bílinn og mæling tekin. Síðan lögðu þeir byssuna frá sér aftur í kjöltuna. Þessi radarbyssa átti að vera með öllu hættulaus. Það er ljóst að líkurnar á því að svo margir lögregluþjónar fái krabbamein á sama stað í líkamanum eru harla litlar nema einhver sameiginlegur krabbameinsvaldur komi til. Augu manna beindust að örbylgjunni.
Árið 1997 voru birtar niðurstöður rannsókna sem símafyrtækið Telstra í Ástralíu lét gera til að rannsaka hugsanleg áhrif farsíma á heilsufar. Þeir notuðu 200 mýs sem var skipt í tvo hópa. Annar hópurinn var geislaður í hálftíma á dag með örbylgjum af sömu gerð og GSM símar gefa frá sér. Hinn helmingurinn var ekki geislaður. Í ljós kom að þær mýs sem höfðu verið geislaðar höfðu tvöfalt meiri myndun á krabbameinsæxlum en hinn hópurinn sem var ekki geislaður. Þessi rannsókn hefur verið viðurkennd sem mjög áreðanleg og vel framkvæmd. Hún fór fram á Royal Adelaide Hospital, Ástralíu, undir umsjón Dr. Michael Repacholi.
Rannsókn framkvæmd af Drs. Henry Lai og Narendra Singh í háskólanum Washington, Seattle sýna að örbylgjur geta skaðað DNA sameindir. Rannsóknin var gerð á rottum og fór fram með því móti að rottur voru hafðar í örbylgjusviði í tvo tíma og var styrkleikinn innan viðurkenndra hættumarka og lægri styrkur en GSM farsímar geta gefið frá sér. Niðurstaðan varð sú að þessi styrkleiki dugði til að skemma DNA sameindir í heila dýranna. Tilraunin var einnig framkvæmd með 4 tíma geislun og jukust skemmdir í DNA sameindum um 20%. Þessi rannsókn var birt undir nafninu „Acute low-intensity microwave exposure increases DNA single-strand breaks in rat brain cells',“ (Bioelectromagnetics 1995; 16:207-210) Það telja margir sérfræðingar að heimfæra megi niðurstöður Drs. Henry Lai og Narendra Singh yfir á mannfólkið. Dr. Joseph Roti Roti hjá Washington Háskólanum í Missouri hefur notið styrkja frá farsímarisanum Motorola til að leita að skemmdum í DNA vegna geislunar frá farsímum en án þess að finna nokkuð í þá átt. Dr. Henry Lai hefur bent á að Dr. Roti Roti noti ekki sömu DNA greiningu og hann og því séu niðurstöður hans ekki sambærilegar.
Rannsóknir á því hvort minnisleysi sé samfara notkun farsíma hafa ekki leitt neitt slíkt í ljós. Þvert á móti virðist heilinn örvast. Nýleg rannsókn framkvæmd af Alan Preece og félögum hjá Háskólanum í Bristol var merkileg. Sjálfboðaliðar fengu höfuðbúnað á sig með örbylgjuloftneti sem var þétt við vinstra eyra. Bylgjurnar frá því áttu að vera líkar því sem farsímar gefa frá sér. Hún leiddi ekki ljós neinar breytingar á skammtímaminni einstaklinga sem tóku þátt í henni. Hinsvegar kom í ljós að þegar örbylgjuloftnetið gaf frá sér geislun þá voru þáttakendur 4% fljótari að svara já og nei spurningum sem birtust á tölvuskjá fyrir framan þá. Þetta vakti nokkra furðu og sýndi að svo virðist sem örbylgjur af þessum styrkleika geti haft áhrif á heilann. Rannsóknir hafa sýnt að höfuð farsímanotanda getur hitnað um örfáar kommur þegar hann er að nota símann. Önnur rannsókn sem vakti ekki minni furðu sýndi að blóðþrýstingur hækkar í farsímanotendum. Hér er verið að tala um óverulega hækkun en þó mælanlega. Það virðist því ljóst að örbylgjugeislun frá farsíma hafi einhver áhrif á starfsemi líkamans þá sérstaklega heilans. Hvort áhrifin eru alfarið neikvæð er erfiðara að segja til um. Meðganga krabbameins er löng, jafnvel mörg ár. Í dagblaðinu Daily Mail 24. apríl ‘99 birtist grein um rannsókn Dr. Theodore Litovitz hjá Catholic University of America, Washington DC. Rannsóknin gekk út á að rannsaka áhrif örbylgjugeislunar á fósturvísa í hænueggjum. Í ljós kom að mjög lítil geislun gat skaðað fósturvísa. Rannsökuð voru 10 þúsund hænufóstur og kom geislun til leiða tvöföldun á afbrigðilegum fóstrum. Ástæðan fyrir því að hænufóstur voru valin er sú að þeir eiga margt sameiginlegt með fóstri í móðurkviði. Prósfessor Madelaine Bastide sem stjórnaði rannsókninni hvatti ófrískar konur til að nota farsíma með gát.
Þann 15 sept. s.l. kom upp nýr flötur á farsímaumræðunni þegar sænska blaðið Svenska Dagbladet birti rannsóknarniðurstöður Háskólans í Lundi á áhrifum farsíma á heilann. Dr. Leif Salford greindi frá því að rannsóknarhópurinn hefði verið að rannsaka áhrif farsímageislunar á rottur. Heilinn í rottum er mjög líkur heila mannsins og því oft notaður við slíkar athuganir. Rannsóknirnar sýndu að svokallaður blóðþröskuldur heilans verður fyrir áhrifum frá farsímageislun. Blóðþröskuldur heilans er mjög öflugt kerfi sem síar blóðið áður en það fer til heilans. Það er til að hindra að ýmiss efni komist inn í heilann og valdi þar skaða. Vísindamennirnir komust að því að próteinið albumin gat lekið í gegnum kerfið og komist inn í heilann. Þeir óttast að þetta geti leitt til sjúkdóma á við MS (Multible Sclerosis) Parkinsonveiki og Alzheimer. Það sem þykir alvarlegast í þessu er sú staðreynd að það er nóg að verða fyrir farsímageislun í stutta stund, áhrifin vara lengi.

Hvað getur neytandinn gert.

Það eru kannski margir sem blása á þessar rannsóknir sem greint hefur verið frá. Svo má vera en ef vafi leikur á um hollustu farsímans hver vill ekki njóta vafans. Eitt er víst, það er ekki skynsamlegt að treysta öðrum fyrir eigin heilsu. Eftirfarandi reglur mætti hafa í huga í daglegu amstri.
1. Nota handfrjálsan búnað og halda símanum í meters fjarlægð á meðan á samtali
stendur.
2. Nota símann eins stutt í einu og hægt er. Ekki nota hann í óþarfa blaður.
3. Frávísa símanum eins oft og hægt er í innanhússnúmer. (**62*„símanúmer“#)
4. Nota farsímaverju.

Nýlega var hafinn innflutningur hingað til lands á svokölluðum farsímaverjum frá fyrirtækinu MicroShields í Bretlandi. Þessar verjur hafa þann eiginleika að draga verulega úr þeirri örbylgjugeislun sem höfuð notanda verður fyrir við notkun símans. Þetta er leðurhulstur með beltisklemmu, nákvæmlega eins og tíðkast nema hvað búið er að fella innan á leðrið fínriðnu neti úr sérstöku efni sem örbylgjur komast illa í gegn um. Ennfremur er útbúnaður á loftneti símans sem beinir geisluninni frá höfði notandans. Þessi útbúnaður hefur nánast engin áhrif á virkni símans en getur dregið verulega úr þeirri geislun sem höfuð notandans verður fyrir. Erlendis hafa fjölmörg fyrirtæki keypt þessar verjur fyrir alla sína starfsmenn.

Það er ljóst að áhrif farsíma á notanda er óljós. T.d. er meðganga krabbamenis löng og því kæmu slík áhrif ekki í ljós fyrr en eftir mörg ár. Ekki er hægt að slá neinu föstu um neikvæð áhrif því rannsóknir þarf að endurtaka með sama árangri til að mark sé á þeim tekið. En meðan niðurstöður rannsókna eru óljósar felst ákveðin skynsemi í því að viðhafa varúð gagnvart farsímum. Treystum ekki öðrum fyrir okkar eigin heilsu!

Heimildir: Svenska Dagbladet 15.09.99. Natur & Vetenskap ágúst ‘99. Microwave News, Ýmiss hefti og fl.

Valdemar Gísli Valdemarsson
Höf. er rafeindavirkjameistari
http://www.simnet.is/vgv

Heim