Hér verður talað um markmið og leiðir í starfi í sömu andránni því oft er jafnerfitt að greina þar á milli og að svara spurningunni um hvort kom á undan, hænan eða eggið. Augljóst markmið - einfaldar leiðir. Í sumum tegundum verkefna er markmiðið augljóst eins og t.d. í ýmsum menningar- og afþreyingarverkefnum og ýmsum verklegum framkvæmdum. Ef á að halda tónleika eða myndlistasýningu, planta skógi eða halda flóamarkað eru markmiðin augljós og leiðirnar að markinu eru yfirleitt spurning um útfærslu, skipulagningu og samkomulag. Markmið ljóst en leiðin ekki. Í öðrum tilfellum er markmiðið einnig augljóst en það þarf að leggja nokkra hugmyndavinnu í að komast að því hvaða leiðir á að fara. Þetta á einkum við um markaðssetningu, kynningarherferðir, átaks- og forvarnarverkefni. Þá er þörfin á að hrinda einhverju vissu verkefni í framkvæmd oft svar við ástandi sem menn vilja breyta eða bæta. Ef til vill þarf að kynna nýja þjónustu eða einhver vara selst ekki nógu vel og það þarf að kynna hana betur eða ástand í bæjarhverfi er orðið svo slæmt vegna skemmdarverka að eitthvað verður að gera í málinu. Leiðin er markmiðið. Í ýmsum kennslu og uppeldisverkefnum getur markmiðið verið einfalt og takmarkast við skemmtigildi þess en leiðirnar að markinu geta falist í því að virkja fólk, kenna því eða koma því til aukins þroska. Til dæmis væri hægt að hafa áhrif til góðs í dæminu hér á undan ef skemmdarvargarnir í bæjarhverfinu yrðu virkjaðir til að standa fyrir einhverri uppákomu eða ef þeir fengju úthlutuðum vegg til þess að skreyta í stað þess að beina úðabrúsum sínum að hverju sem er. Háleitt markmið - óskyldar leiðir. Markmið getur verið göfugt, eins og t. d. í hinum ýmsu góðgerða- og átaksverkefnum en leiðirnar líkjast einna helst afþreyingu. Þá eru listviðburðir eða skemmtanir notaðar sem vettvangur til að mótmæla einhverju eða vekja athygli á málstað, safna fé til hans eða vekja umræður um eitthvert málefni. Að því marki eru margar leiðir. Það er hægt að halda stórsamkomur, gefa út blöð eða veggspjöld, efna til samkeppna eða íþróttaviðburða. Sama má segja um mörg átaksverkefni, t.d. gegn vímuefnum eða ofbeldi, tilgangurinn er ávallt forvarnarstarf en leiðin gæti verið að halda rokktónleka. Þó er ekkert sem tengir ofbeldi eða vímuefni við tónlistarflutning með beinum hætti. Oft er því nauðsynlegt að skilgreina það ástand sem er eða greina þarfir og í framhaldi af því að spyrja hvernig maður vill hafa hlutina í framtíðinni, hverju er hægt að breyta og hvernig á að fara að því. Eftir efnum og aðstæðum er síðan hægt að takast á við viðfangsefniðog reyna að þoka ástandinu til betri vegar.
Markhópur er hópur fólks sem virkja á til þátttöku í tilteknu verkefni, höfða til eða hafa áhrif á. Það er nauðsynlegt að skilgreina markhópinn vel í undirbúningi verkefnis til að gera starfið, og þá sérstaklega kynningu þess, markvissara. Það er augljóst að þarfir og áhugamál fólks eru mismunandi eftir aldri, kynferði, þjóðerni, efnahag o.s.frv. Markhóparnir geta því verið æðimargir og mismunandi. Verkefni fyrir unglinga annarsvegar og fyrir aldrað fólk hinsvegar ganga út frá gjörólíkum forsendum hvað undirbúning varðar. Áhugamálin, þarfirnar og nálgunin við hópinn, allt verður þetta að gerast með mismunandi hætti t.d í kynningu, því líklegt er að hóparnir lesi ekki sömu prentmiðla eða hlusti á sömu útvarpsstöðvarnar. Þess vegna verður að spyrja: Hverja á að virkja? Til hverra á að höfða og hvernig á að gera það? Á að ná allra, til valins hóps, til hagsmunaaðila, inn í menningarkima eða til karlkyns samkynhneigðra sportbílaeigenda úti á landi? Á að höfða til karla eða kvenna, barna eða unglinga? Ef ætti að höfða til unglinga verður að taka mið af því að áhugamál stúlkna og drengja eru ekki þau sömu og ekki heldur yngri og eldri unglinganna í hópnum. Þá eru sumir feimnir og óframfærnir og aðrir t.d. þeir sem tilheyra áhættuhópum eiga við erfiðleika að stríða og þeim þarf að veita sérstaka athygli ef á að virkja þá til þátttöku. Þegar greina á markhóp er best að skoða þá þætti sem greina fólk að; það sem skiptir fólki upp í mismunandi hópa og spyrja síðan: Hvaða hópur eða hópar hefðu áhuga á mínu verkefni? Þegar þeirri spurningu er svarað er hægt að finna leiðina til þeirra.
Oft er það svo að margir aðilar vinna að sömu eða svipuðum málefnum og geta verið hverjum öðrum innan handar við útfærslu ýmissa verkefna. Til að samræma aðgerðir eru einhverskonar samráð nauðsynleg og oft liggur samstarf beint við. Einnig getur verið að mismunandi hópar hafi svipaðra hagsmuna að gæta í einhverju máli. Hafi einhver verkefni sameiginlegan snertiflöt hjá mismunandi aðilum er sjálfsagt að leita eftir samstarfi. Til margra verkefna er stofnað eingöngu til þess að leita að samstarfsaðilum eða samræma aðgerðir aðila sem stefna að sama marki. Með samstarfi er oft hægt að auka hagkvæmni í útfærslu verkefnis, því þá er ekki nauðsynlegt að byggja alla þætti upp frá grunni heldur getur framlag samstarfsaðilans stytt leiðina að markinu.. Meðal þeirra kosta sem bjóðast með samstarfi er aukinn mannafli, aðstaða eða fjármagn, sérþekking, upplýsingar eða aðgangur að einhverjum öðrum úrræðum sem samstarfsaðilinn hefur yfir að ráða. En hvar á að leita að samstarfsaðilum? Það fer auðvitað eftir hverju verkefni fyrir sig en ef við tökum dæmi af hverfishátíð þá gætu helstu samstarfsaðilar verið skólinn, því gegnum hann er hægt að ná til flestra fjölskyldna í hverfinu, félagsmiðstöðinn eða íþróttafélagið, sem gætu lagt til starfsmenn og aðstöðu, fyrirtæki í hverfinu, sem vildu vera kostunaraðilar, listamenn, sem leggðu til skemmtiatriði, íbúasamtök o.s.frv.
Í hverju verkefni er þörf á einhverjum upplýsingum. Því er best að skoða þörfina fyrir upplýsingar á undirbúningsstiginu og byrja að leita þeirra. Mikið hefur verið rætt og ritað um upplýsingasamfélagið að undanförnu og ber flestum saman um að upplýsingar séu auðlind sem hvert samfélag verður að hafa aðgang að eigi það að blómstra á 21. öldinni. Með tilkomu tölvutækninnar og internetsins hafa upplýsingar orðið aðgengilegri en áður en þó verður að viðurkennast að upplýsingafrumskógurinn hefur stækkað að mun og að ekki er allt jafnvandað sem kemur úr herbúðum tækninnar því oft eru skil upplýsinga og auglýsingamennsku harla óljós. En hvernig á að leita að upplýsingum? Fyrst og fremst þarf að áætla þörfina fyrir upplýsingar. Hvers eðlis eru þær og hvar er þær helst að finna? Spurningarnar geta verið margar og ólíkar: Hvar get ég leigt körfubíl? Hvar fæ ég einkaleyfi á uppfinningunni minni? Hvaða reglur gilda um útihátíðir? Hvað þarf að greiða fyrir höfundarrétt ef ég leik tónlist opinberlega? Hvenær er fjara þar sem ég ætla að halda strandpartíið mitt? Einhversstaðar leynast svörin við öllum þessum spurningum, það þarf bara að leita þeirra. Til að koma fólki á sporið skal þess freistað hér að útlista nokkrar upplýsingaveitur sem fólk hefur aðgang að: Bókasöfn. Þrátt fyrir umfang og útbreiðslu internetsins og annarra upplýsingamiðla er ennþá mestur fróðleikur mannkyns geymdur í bókum. Á bókasafninu er því oft vænlegt að hefja leit. Þar eru bækur um alla heima og geima flokkaðar eftir kerfi sem tiltölulega lítið mál er að setja sig inní og flest eru þau tölvuvædd svo einfalt er að finna bækur eða rit um sérstök efni. Á Landsbókasafn á að skila öllu prentuðu máli sem gefið er út á Íslandi og þar er einnig aðgangur að dagblöðum og tímaritum. Ýmsar stofnanir, félög eða hagsmunaaðilar reka einnig sérfræðisöfn sem sérhæfa sig á sínu sviði. Uppflettirit. Það uppflettirit sem flestir þekkja er símaskráin og það er hægt að komast ótrúlega langt á henni, eða á Gulu bókinni sem er sérhæfðari fyrir verslun og þjónustu. Ýmsir aðrir gefa út uppflettirit um sértæk efni og einnig eru til alfræðiorðabækur sem reyna að veita sem víðtækastan fróðleik. Nú er farið að gefa slík rit út á geisladiskum fyrir tölvur. Rafrænir upplýsingamiðlar starfa í gegnum símakerfið nema Textavarp sjónvarps. Þeir sem hægt er að fá aðgang að í gegnum símkerfið eru símsvörunarþjónustur ýmiskonar, eins og t.d. Gula línan og númeraupplýsingar Landssímans, og ýmsir upplýsingamiðlar internetsins eins og Upplýsingaheimur. Stofnanir. Ýmsar stofnanir veita upplýsingar enda ber þeim skylda til þess gagnvart lögum. Það má leita til Alþingis eftir upplýsingum um lög en hin ýmsu ráðuneyti geta upplýst um þau lög og reglugerðir sem gilda um sérsvið þeirra og einnig um styrki og aðra fyrirgreiðslu. Ýmsar opinberar stofnanir og sveitarfélög veita sértækar upplýsingar t.d. gefur Hagstofan ýmsar tölulegar upplýsingar og Iðntæknistofnum gefur ráðgjöf um rekstur. Flestar þessar stofnanir er hægt að nálgast í gegnum internetið. Menntastofnanir. Til Háskólans og rannsóknarstofnana hans er hægt að sækja ýmsar upplýsingar og margir skólar reka bókasöfn og veita ýmiskonar ráðgjöf. Þá eru ótaldir ýmiskonar sérskólar og námskeiðshaldarar. Internetið. Notkun almennings á internetinu er tiltölulega ungt fyrirbæri og því er erfitt að sjá hvert það þróast. Á netinu er hægt með hjálp leitarvéla að kalla fram upplýsingar, skjöl og gagnabanka úr víðri veröld. Það er í senn kostur þess og ókostur, heimurinn stendur opinn en hættan er sú að maður fái of mikið af upplýsingum og eigi í vandræðum með greina kjarnann frá hisminu. Því er nauðsynlegt að vita að hverju maður er að leita og senda markvissa fyrirspurn. Einnig er vert að geta þess að það sem hefur verið sett á netið er ekki nauðsynlega bestu upplýsingarnar, þær geta legið annarsstaðar. En netið er óneitanlega stórkostlegt fyribæri og það verður spennandi að fylgjast með þróun þess.
Á undirbúningsstiginu þarf einnig að huga að fjármögnun og kynningu en þeim þáttum eru gerð skil í sérstökum köflum.
Að lokinni hugmyndavinnu og markmiðssetningu og þegar ákveðið hefur verið hvaða leið skal fara er komið að undirbúningsvinnu fyrir framkvæmd verkefnisins. Undirbúningsþátturinn er sá mikilvægasti í allri vinnu við verkefnið. Þeim mun betur sem það er undirbúið þeim mun færri hnökrar verða á framkvæmdinni. Ágætt er að byrja á því að greina verkefnið niður í einstaka framkvæmdaþætti. Með öðrum orðum þá þarf að spyrja: Hvað þarf að gera? Tossalistaaðferðin Einfaldasta leiðin er að gera tossalista yfir öll helstu framkvæmdaatriðin til að hægt sé að gera sér grein fyrir umfangi verkefnisins. Seinna er hægt að vinna slíka tossalista betur í vinnuhópum þar sem líkur eru á að fleiri sjónarmið komi fram, greina einstaka þætti nákvæmar og skipta með sér verkum. Tökum dæmi af nokkrum verkefnum (þessi listi er engan veginn tæmandi enda lýtur hvert verkefni eigin lögmálum): Íþróttamót. Verkefnið þarf að kynna keppendum og áhorfendum, það þarf að bóka hús eða íþróttavöll, útbúa mótaskrá, útvega menn í dómgæslu og miðasölu fá kostunaraðila og útvega verðlaun. Dansleikur. Það þarf að útvega hljómsveit, skemmtiatriði eða sjá um að diskótek sé mannað, e.t.v. þarf að útvega húsnæði, það þarf að auglýsa skemmtunina, skipuleggja dyravörslu, gæslu (vaktaplan) og miðasölu og hugsanlega þarf leyfi frá lögregluyfirvöldum. Blaðaútgáfa. Það þarf að finna fólk til að skrifa í blaðið eða útvega myndefni, safna auglýsingum til að standa undir kostnaði, vinna umbrotsvinnu, semja um prentun, kynna blaðið og setja upp dreifingarkerfi. Ferðalag. Á undirbúningsstiginu þarf að ákveða hvert á að fara og hvað á að gera, skipuleggja dagskrá ferðarinnar, gera kostnaðaráætlun og hugsanlega safna peningum til að niðurgreiða ferðina sem gefur óendanlega möguleika til annarrar verkefnisvinnu. Það þarf að bóka rútur eða önnur farartæki og útvega gististaði. Hugsanlega þarf leyfi landeigenda til að fara um eða tjalda á landi þeirra o.s.frv. Þegar búið er að kryfja verkefnið geta samstarfsaðilar skipt með sér verkum til að leysa ýmsa verklega þætti framkvæmdarinnar, sem einstaklingar eða í vinnuhópum en að því verður vikið nánar síðar.
|