FRÁ HUGMYND TIL FRAMKVÆMDARNámskeið í hugmynda- og verkefnavinnuDagana 10. og 11. nóv. 1998 stóðu Menn og fræ fyrir námskeiði í Þróttheimum þar sem fjallað var um aðferðafræði hugmynda- og verkefnavinnu og hvernig má nýta hana í starfi félagsmiðstöðva. Námskeiðið var ætlað forstöðumönnum, verkefna-stjórum, tómstundaleiðbeinendum og tómstundaráðgjöfum í félagsmiðstöðvum og voru þátttakendur 20. Leiðbeinandi var Benóný Ægisson. Dagskráin var eftirfarandi: Dagskrá Þriðjudagur 10. nóvember Um hugmyndavinnu: Kynnt voru grundvallaratriðin og ýmsar aðferðir til að vinna hugmyndavinnu í hópi svo sem hugflæði, sexhattaaðferðin, minnismiðaaðferðin o.fl. Skapandi hugsun: Hversvegna er nauðsynlegt að vera skapandi og hvernig finnur maður kveikju skapandi hugsunar? Kenndar voru ýmsar aðferðir til að fá nýtt sjónarhorn og aðferðirnar mátaðar við raunveruleg viðfangsefni félagsmiðstöðvanna. Verkefnavinna: Skipt var í 5 hópa og fengu þeir það verkefni að skoða afmarkaða starfsþætti í félagsmiðstöðvum með aðferðum hugmyndavinnunar og finna a.m.k. eina leið til að bæta þjónustu og eina nýjung. Að viðhalda sköpunarkrafti í starfi: Markmið hugmyndavinnunnar er að skapa nýjungar, skerpa framtíðarsýn, auka gæði og leita nýrra lausna sem leiða til endurbóta. Þegar amstur dagsins tekur við er erfiðara að viðhalda sköpunarkraftinum nema gert sé ráð fyrir honum í starfinu. Umræður um efnið Miðvikudagur 11. nóvember Verkefnavinna. Fjallað var um ákveðið verklag í verkefnavinnu sem skiptist í eftirfarandi meginþætti: Skilgreining, skipulagning, fjármögnun, kynning, framkvæmd og uppgjör verkefna. Aðaláherslan var á starf og uppákomur í félagsmiðstöðvum og hvernig má virkja ungt fólk í verkefnavinnu. Verkefnavinna, skil og umræður. Skipt var í 4 hópa og viðfangsefnið var að finna verkefni sem hentuðu markhópi félagsmiðstöðva. Hóparnir áttu að vinna með eftirfarandi þætti: Afþreying, unglingamenning, fræðsla og forvarnir. Aðferðin var frjáls en verkefnin urðu að teljast til nýmæla og áhersla var lögð á þátttöku/virkni skjólstæðinganna. Niðurstöður úr hugmyndavinnu hópanna og hugleiðingar Benónýs Ægissonar. Verkefni 1 Skipt var í fimm hópa og hópunum fengin viðfangsefni úr starfi félagsmiðstöðvanna. Gefin var kveikja og ákveðin aðferð til að leysa viðfangsefnið. Hópur 1 Viðfangsefni: Að auka hlut stelpna í félagsmiðstöðinni. Finnið a.m.k. eina leið til að bæta þjónustu og eina nýjung. Kveikja: Markhópurinn er þroskaðar konur. Aðferð: Ýkjur og afmyndun. Viðfangsefnið er ýkt eða afmyndað til að fá fram fleiri hliðar á því. Hlutföllum og formi er breytt og hlutirnir stækkaðir, minnkaðir, breikkaðir, mjókkaðir, fegraðir eða gerðir ljótir. Niðurstaða hópsins: Til að ná til markhópsins þurfa úrræðin að hafa ákveðinn tilgang, umhverfið þarf að vera gott og miðla þarf einhverskonar þekkingu. Þetta er einfaldast að gera með sjálfstyrkingarnámskeiði fyrir konur (stúlkur). Til að auka hvatningu til að koma á slíkt námskeið þyrftu þær að fá einhver laun eða umbun fyrir. Umfjöllunarefnin á slíku námskeiði gætu tengst börnum, fjölskyldu, kynlífi eða áhugamálum. Gæta þarf þess að andlegu og líkamlegu þættirnir séu í jafnvægi, að andrúmsloft sé rólegt og notalegt og ætlaður sé tími fyrir rabb. Hugleiðingar BÆ: Ég er viss um að greining hópsins á leiðunum er rétt (tilgangur, umhverfi, þekking). Lykilorðið hérna er þroskaðar en það er einmitt staða stúlknanna í félagsmiðstöðinn, þær taka fyrr út þroska en drengirnir. Aðferðin er að finna skyldan samanburðarhóp og greina þarfir hans og finna lausnir. Að því loknu er hægt að skoða niðurstöðurnar og sjá hvað er nothæft í þeim fyrir hinn raunverulega markhóp, unglingsstúlkurnar. Hópur 2 Viðfangsefni: Hvernig á að ná í þá unglinga sem ekki koma í félagsmiðstöðina? Finnið a.m.k. eina leið til að bæta þjónustu og eina nýjung. Kveikja: Ef unglingarnir koma ekki í félagsmiðstöðina verður félagsmiðstöðin að fara til þeirra. Aðferð: Annað sjónarhorn. Niðurstaða hópsins: Hópurinn ræddi þá þróun sem verið hefur að undanförnu að félagsmiðstöðvar hafa verið færðar inn í skóla og komst að þeirri niðurstöðu að þá starfsemi þyrfti að efla. Einnig ræddi hópurinn um þroskamuninn á elstu og yngstu unglingunum í félagsmiðstöðvunum og brottfall 10. bekkjarunglinga og nauðsyn þess að þjónusta þá sérstaklega. Einnig þyrfti að efla útivaktir og eftirlit félagsmiðstöðva úti í hverfinu. Hugleiðingar BÆ: Í hugmyndavinnu er kveikjan notuð til að öðlast nýtt sjónarhorn á viðfangsefnið og tilgangurinn er oftast endurbætur eða nýjungar. Hugmyndin er að komast burt frá hefðbundnum leiðum og vanahugsun og nálgast efnið frá nýrri hlið, en ekki nauðsynlega að framkvæma það sem kveikjan gefur til kynna. Einfaldast hefði verið að spyrja spurninganna: Hverjir koma ekki í félagsmiðstöðina? Hvar eru þeir? Hvað eru þeir að gera? Í framhaldi af þessum spurningum rísa nýjar: Geta unglingarnir sinnt því sem þeir eru að gera í félagsmiðstöðinni? Þarf að breyta félagsmiðstöðinni. Getur félagsmiðstöðin þjónustað þá á einhvern hátt? Er hægt að beina þeim sem eru á vafasamri braut inn í félagsmiðstöðina með því að höfða til áhugamála? Er félagsmiðstöð bara hús? Ættu starfsmenn félagsmiðstöðva að starfa meira "úti á akrinum"? Og svo framvegis. Hópur 3 Viðfangsefni: Þjónusta félagsmiðstöðva við aðra aldurshópa en unglinga. Finnið a.m.k. eina leið til að bæta þjónustu og eina nýjung. Kveikja: Stormur. Aðferð: Tilviljun. TilÓ að leita lausna Óá viðfangsÓefni er notað lausnarorð (kveikja), Ómynd eða táknÓ til að vinna út Ófrá. Til aðÓ finna kveikjuna er m.a. hægt að nota eftirfarandi aðferð:
Niðurstöður hópsins: Hópurinn lenti í dálítilli sjálfheldu vegna textans, sem lýsir aðferðinni, en komst á skrið þegar honum var bent á að innskotsÓið hefur engan tilgang annan en að Órugla fóÓlk í ríminu; það er ekki lesið í textanum. Kveikjan Stormur, sem fundin var með því að opna orðabók að handahófi og benda á eitt orðið, kveikti hugmyndina "ráðgjafaþjónusta fyrir stormasöm hjónabönd" og síðan var unnið með hugrenningatengsl út frá henni. Valin var markhópurinn 25-40 ára og unglingunum gefið það hlutverk að þjónusta þann hóp í félagsmiðstöðinni. Eftirtaldar hugmyndir að verkefnum komu fram: Foreldrahópur. Ævintýraklúbbur fyrir fullorðna. Samtíðarhópur sem kynnir sér helstu stauma og stefnur (í unglingamenningunni). Barnlaus helgi, þar sem efnt er til dagskrár fyrir foreldrana en börnunum séð fyrir pössun. Vinapabba(mömmu)klúbbur þar sem einstæðir foreldrar og börn þeirra geta útvegað sér vinaforeldri af gagnstæðu kyni og einhleypir/ar og barnlausir/ar geta "ættleitt" börn einstæðra. Blikkkvöld. Hugleiðingar BÆ: Villigatan sem hópurinn lenti á í upphafi verður að skrifast á mig. Annars er fátt eitt um þetta að segja, hópurinn gerði eins og fyrir hann var lagt, notaði tilviljun til að kveikja hugrenningartengsl og spann út frá því. Fín vinna! Hópur 4 Viðfangsefni: Hvernig er hægt að bæta þjónustu við þá sem sækja félagsmiðstöðina. Finnið a.m.k. eina leið til að bæta þjónustu og eina nýjung. Kveikja: Hvernig er hægt að gera hana verri? Aðferð: Umsnúningur - rugninúnsmu Allt á sér andstæðu svo það getur verið gott að snúa viðfangsefninu við og skoða það frá gagnstæðu sjónarhorni. Hér eru nokkrar aðferðir:
Niðurstöður hópsins: Hópurinn ræddi um leiðir til að leita út fyrir það hefðbundna t.d. með því að fá foreldra og systkyni unglinganna til að vinna sjálfboðaliðavinnu, fara í heimsóknir á skrítna staði og öllum bar saman um að það þyrfti að byggja á og kynna jákvæða hluti. Hópurinn fékk þá hugmynd að víxla kynhlutverkum, að bjóða strákum upp á dagskrá hefðbundinna stelpukvölda og öfugt. Hugleiðingar BÆ: Hugmyndin um víxlun kynhlutverkanna er fín en það er tilfinning mín að hópurinn hafi ekki notað kveikjuna sína til fulls. Eigi að beisla sköpunarkraftinn í hugmyndavinnu verður maður að vera trúr aðferðinni. Hér var hugmyndin að skoða þjónustu frá gagnstæðu sjónarhorni, gera eitthvað gott vont og draga lærdóma af því. Hér hefði verið hægt að skoða viðfangsefnið í spéspegli og gera dálítið grín að sjálfum sér, sem öllum er hollt, því ómældur sköpunarkraftur býr í kímnigáfu. Hópur 5 Viðfangsefni: Hvernig er hægt að bæta þjónustu félagsmiðstöðvarinnar? Finnið eins margar leiðir og þið getið og a.m.k. eina sem telst til nýjunga. Kveikja: Félagsmiðstöðin hefur verið einkavædd. Hvaða þjónustu getur hún boðið uppá til að bæta samkeppnisstöðu sína? Aðferð: Flóttaleið Aðrar leiðir en þær sem liggja í augum uppi. Niðurstaða hópsins: Hópurinn komst að þeirri niðurstöðu að einkavædda félagsmiðstöðin ætti að vera fjölnota hús og starfsemi hennar yrði fjármögnuð með rekstri fjölmiðla og því að selja inn á uppákomur. Félagsmiðstöð sem þessi þyrfti að bjóða upp á fræðslu, símenntun og starfsnám, öfluga listastarfsemi, íþróttaiðkun, ýmiskonar keppnir og uppákomur, veitingasölu og almenna þjónustu. Hópurinn tók saman langan lista yfir mögulega starfsemi í félagsmiðstöðinni sem ekki verður tíundaður hér. (Hef ekki listann. BÆ.) Hugleiðingar BÆ: Hópurinn var mjög frjór og kom niður á blað ótrúlegum fjölda hugmynda um starfsþætti og uppákomur. Hinsvegar fór hann hressilega út fyrir forskrift sína og aðferðin sem notuð var hefur verið er hefðbundið hugflæði þar sem megintilgangurinn er að fá sem flestar hugmyndir upp á borðið. Flóttaleiðaraðferðin hinsvegar, er sú að skilgreina hvað maður hefur, finna hefðbundnu leiðirnar og bæta síðan við nýjum leiðum; leiðum sem ekki hafa verið farnar áður. Ef til vill hefði verið nærtækara að spyrja: Hver er markhópurinn og hvað vill hann kaupa? Þar sem unglingar hafa ekki mikil fjárráð má gera ráð fyrir að foreldrarnir séu einnig markhópurinn. Því yrði spurningin: Hvað vilja foreldrar kaupa fyrir börnin sín? Afþreyingu, "geymslu", íþróttaiðkun, kennslu í tónmennt eða á hljóðfæri, smiðjuvinnu, útivist eða heilbrigt tómstundastarf svo nokkuð sé nefnt. Skilgreina þyrfti hvað félagsmiðstöðin hefði, hverju hún getur breytt og hverju bætt við. Munið að það er nauðsynlegt að gera þá kröfu að hugmyndin virki (sérstaklega í einkavæddri félagsmiðstöð). Verkefni 2 Skipt var í 4 hópa og viðfangsefnið var að finna verkefni sem hentuðu markhóp félagsmiðstöðva. Hóparnir áttu að vinna með eftirfarandi þætti: Afþreying, unglingamenning, fræðsla og forvarnir. Verkefnin urðu að teljast til nýmæla og áhersla var lögð á þátttöku eða virkni skjólstæðinganna. Hópur 1: Afþreying Hópurinn kom með hugmynd um húsasig en það fer þannig fram að sigið er niður eftir háhýsum, t.d. í Austurbrúninni undir stjórn "Gufunesgæja". Uppákoman er einnig fjáröflun því sigmenn og konur eiga að þvo gluggana á niðurleiðinni. Þetta verkefni sameinar margt því auk þess að vera afþreying fyrir áhugasama og fyrir spennufíkla, aflar hún fjár fyrir eitthvert málefni, vekur athygli á starfi félagsmiðstöðva og opnar möguleika á að kenna krökkunum skyndihjálp og efla áhuga þeirra á útivist. Lokatakmarkið gæti síðan verið ferð út í náttúruna þar sem sigið er í björg, siglt á jökullónum o.þ.h. Þetta gæti verið fastur þáttur í starfinu fyrir jól og á vorin þegar íbúarnir þurfa að láta þvo gluggana hjá sér. Hugsanlega mætti einnig afla meira fjár með því að selja sjónvarpsréttindi til að gera þátt um uppákomuna. Hugleiðingar BÆ: Bara drífa í þessu. En elskurnar, farið þið varlega! Hópur 2: Unglingamenning Unglingamenning er eitthvað sem er sjálfsprottið og verður ekki mótað fyrirfram. Þessvegna fer eðli hennar eftir þeim fyrirmyndum sem skapa hana. Hópurinn taldi að það væri hlutverk félagsmiðstöðva að fylgjast með því sem fram fer í unglingahópnum og reyna að stýra unglingamenningunni inn á jákvæðar brautir; halda því logandi sem er einhvers virði. Hugleiðingar BÆ: Það er hárrétt að það er erfitt að móta unglingamenningu enda er hún í eðli sínu oft uppreisn gegn eldri og ráðandi kynslóð og stundum hafa tilraunir til þess að hafa stjórn á henni endað með ósköpum. Að skapa henni fyrirmyndir er einnig erfitt því hún er óútreiknanleg og duttlungafull og þeir sem reyna það eru í samkeppni við fjársterka ímyndarsmiði sem móta tískuna. Þannig hafa tilraunir til að vinna með hljólabrettastrákum oft farið fyrir lítið því hjólabrettapallur, smíðaður með ærinni fyrirhöfn og tilkostnaði, getur verið í tísku að morgni en sorglega úreltur að kvöldi. Þó eru dæmi um velheppnað samstarf t.d. á milli "graffara" og Hins Hússins þar sem HH hefur haft milligöngu um að útvega veggi til að spreyja á og fjármagn til kaupa á úðabrúsum og hefur á móti gert kröfu um öguð og vönduð vinnubrögð. Mín skoðun er sú að þetta starf hafi breytt ástandinu í veggjamyndlist (kroti) til hins betra og gott dæmi um hverju jákvæður stuðningur getur áorkað. Hópur 3: Fræðsla Það er áhrifaríkast að unglingarnir séu sjálfir virkir í fræðslustarfi. Að þeir afli sér upplýsinga og læri í leiðinni. Starfsmenn kenni þeim að afla upplýsinga og fræði óbeint. Þetta á sérstaklega við í klúbbunum því í hópstarfi geta unglingarnir kynnt sér ýmis málefni og miðlað síðan þekkingu sinni áfram til hinna t.d. á sérstökum þemakvöldum. Það er mikilvægt að fræðsla sé í takt við tíðarandann og að eldra efni sé stöðugt endurbætt. Fræðsla þarf að vera á jákvæðum nótum; hræðslufræðsla virkar ekki. Í stað þess að vera gegn einhverju er hægt að vera með jákvæðri andstæðu t.d.: Ofbeldi: ást, náungakærleikur. Einelti: allir vinir. Eiturlyf: gleðivíman. Hugleiðingar BÆ: Sammála síðasta ræðumanni. Hef engu við þetta að bæta. Hópur 4: Forvarnir Hópurinn hafði sömu skoðun og hópur 3 á nauðsyn þess að forvarnir hafi jákvæð formerki. Ákveðið var að skoða forvarnir gegn einelti í félagsmiðstöð. Til að berjast gegn einelti er nauðsynlegt að auka líkamlega nánd og snertingu; fólk á að vera gott hvert við annað, horfast í augu, nudda, snertast. Eftirtaldar aðferðir og leiki er hægt að nota til að auka jákvæða snertingu: Leikspuni (traustæfingar). Snertikvöld. Snertileikir. Nuddkennsla. Heitapottskeppni eða kústaskápskeppni (reyna að koma sem flestum fyrir). Vangadans, magadans, samkvæmisdans. Sjáðu sæta naflann minn. Myndastyttuleikur. Bumbukeppni. Faðmlagakeppni eða kennsla í faðmlögum. Björgunarsund. Fimmukeppni. Að heilsa með handabandi. Að leiðast. Hanaslagur í sundlaug. Tásukeppni, tásuslagur. Að kitla með hári. Gillikvöld / þiggja og gefa. Hugleiðingar BÆ: Hef engu við þetta að bæta. Lokahugleiðing Það er skoðun mín að sá tími sem gefinn var á námskeiðinu til hugmyndavinnu og úrvinnslu hugmynda hafi verið alltof stuttur. Á svo skömmum tíma nær maður einungis að gára yfirborðið. Fólk þarf einnig nokkra þjálfun í að nota aðferðir hugmyndavinnunnar og það er auðvelt að detta niður í hefðbundnu aðferðirnar ef maður hefur ekki þær nýju á valdi sínu. Þó er engin ástæða til að örvænta. Á þessum klukkutíma sem hópastarfið tók telst mér til að upp hafi komið a.m.k. 10 nothæfar hugmyndir að raunhæfum verkefnum í félagsmiðstöðvum, hugmyndir sem hægt væri að þróa áfram. Ekki sem verst. Gaman væri að tími gæfist til að þróa þær og ég vildi gjarnan vera þátttakandi í því ferli. Þakka ykkur fyrir það sem þið kennduð mér. |