Frumkvæði og sköpun - skyldunám í skólumeftir Benóný ÆgissonÞegar amma mín var lítil stúlka í Fljótunum um síðustu aldamót var hesturinn fljótasta farartækið sem hún þekkti. Alexandir mikli, grískur unglingur sem lagði undir sig meirihluta þess heims er menn þá þekktu, var uppi u.þ.b. 23. öldum á undan ömmu minni. Fljótasta farartækið sem hann þekkti var hestur. Þegar amma mín lést á áttunda áratug þessarar aldar höfðu menn gengið á tunglinu. Þessi litla dæmisaga sýnir okkur hve ör þróunin á öldinni hefur verið; 10.000 ára siðmenning en staðreyndin er að flestar tækniframfarir mannkyns komu fram á tuttugustu öldinni. En hefur þessi öra þróun breytt hugsunarhætti okkar? Erum við fær um að takast á við tilveru okkar með vitsmunalegum hætti? Heimspeki okkar er frá Forngrikkjum, samtímamönnum ofannefnds Alexanders, trúarbrögðin eiga 2000 ára afmæli bráðlega (nú ku páfinn loksins hafa viðurkennt að það gæti eitthvað verið til í þróunarkenningunni), stjórnunaraðferðir margra fyrirtækja minna á helst á lénsskipulagið sem vor mannúðlega samtíð telur liðið undir lok og skólakerfið er arfur 19. aldar og má að mörgu leyti rekja aftur til Upplýsingarinnar sem hófst á 16. öld. Nei, hugsunarháttur okkar hefur ekki breyst að neinu marki á síðustu öldum eða árþúsundum, þrátt fyrir að umhverfi okkar og tilvera verði sífellt flóknari. Það sem hefur gerst er að raunvísindin hafa borið hugvísindin ofurliði; við höfum ekki borið gæfu til að feta í fótspor vísindamanna fyrri alda sem lögðu áherslu á jafnræði hugar og handar. Framtíðarspámenn sjötta og sjöunda áratugarins miðuðu gjarnan við árið 2000 í spádómum sínum. Flestir gengu út frá því sem vísu að þá hefði mannkynið komið sér upp nýlendum í geimnum og að til yrðu tölvur og vélmenni sem hefðu meiri greind en maðurinn. Allir vita að þetta er fjarri sanni, nýlendur utan okkar sólkerfis eru ekki á teikniborðinu nema fram komi nýjar óþekktar aðferðir til að ferðast langar vegalengdir og æðsti draumur vísindamanna nútímans er að gera tölvur sem hafa jafnmikla vitsmuni og skordýr. Framtíðarspámenn fyrri áratuga sáu hinsvegar ekki fyrir þá miklu byltingu sem orðið hefur í samskiptum og upplýsingatækni nema e.t.v. samsæriskenninga-mennirnir sem reiknuðu með að ríkisvaldið myndi nota þessa tækni til að kúga þegna sína. Framtíðarspádómar eru um margt líkir borgarskipulagi í Reykjavík í gegnum tíðina: Þeir rætast sjaldan. Heimurinn skreppur saman, fjarlægðir minnka, samgöngur verða greiðari, samskipti fljótvirkari. Samkeppnisaðilinn er ekki lengur hinummegin við götuna eða í næsta þorpi heldur hinum megin á hnettinum. Við erum ekki lengur einangruð lítil þjóð lengst í norðri heldur í þjóðbraut og þurfum að búa okkur undir að keppa við þjóðir sem hafa eldri menningu, lengri hefð og aldalanga reynslu í viðskiptum við aðrar þjóðir. Það sem meginmáli skiptir í samkeppnisþjóðfélagi næstu aldar er frumkvæði, framtíðarsýn, nýjungar, betri lausnir og aukin gæði. Við þurfum því að ala upp kynslóðir sem eru skapandi í starfi, sem kunna að virkja hugvit sitt til að skapa verðmæti. Við þurfum að auka þeim færni til að takast á við óvissa framtíð. Þó fyrirsögn þessarar greinar feli í sér mótsagnir vísar hún okkur á þá leið sem við þurfum að fara. |